حسينقلى خان شقاقى

19

خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى )

محبت نمود ، استاد مرحوم ، شاعر و محقق عاليقدر معاصر جناب آقاى سيد كريم خان - اميرى فيروزكوهى بود كه كتاب تاريخى سرجان ملكم را به اينجانب لطف نمودند كه از مطالب آن كتاب در مورد ايل كرد شقاقى و صادق خان شقاقى كه يكى از سران سپاه آقا - محمد خان قاجار بود بهرهء فراوان بردم و از مراحم آن سرور عزيز نهايت تشكر و امتنان را داشته و دارم . در شهريورماه 1348 به كتابخانهء مجلس شوراى ملى مراجعه و ضمن بررسى كتب موجود در آن كتابخانه ، از راهنماييهاى جناب آقاى دكتر تقى تفضلى و سركار خانم فخرى رستگار رياست وقت كتابخانه بهرهء كافى بردم . زيرا با راهنمايى اين دو بزرگوار بود كه دريافتم مقالاتى از مرحوم مهندس ميرزا مهدى خان شقاقى ( ممتحن الدوله ) تقريبا در حدود 90 سال قبل ، در روزنامهء اخبار وقايع اتفاقيهء تهران و روزنامهء عصر جديد كه صاحب امتياز آن مرحوم متين السلطنه بود ، منتشر مىشده كه اين مقالات قبلا در كتابخانه موجود بوده و همهء آنها به وزارت امور خارجه و وزارت دارايى ارسال شده است ، نيز راهنمايى نمودند كه دو كتاب خطى از مرحوم پدرم و عموى پدر در كتابخانه موجود است و با وسعت نظر و گشاده‌رويى دستور فرمودند كتب نامبرده را به دفتر كتابخانه آورده و در دسترس من قرار دادند . از مشاهدهء كتب نامبرده هم بسيار شادمان و مسرور شدم و هم متعجب و متأسف . زيرا تا آنجا كه اطلاع داشتم ، هيچيك از افراد خانوادهء شقاقى و بازماندگان مرحوم پدرم از وجود چنين كتابهايى در كتابخانهء مجلس شوراى ملى مطلع نبودند و شادروان سرلشكر هادى شقاقى ( حصن الدوله ) - اخوى ارشد فقيدم نيز در اين مورد هيچگونه اشاره‌اى به اينجانب نكرده بود . كتاب اول كه با جلد مخمل سبز و چرم قهوه‌اى و كاغذ بسيار اعلاء صحافى و تذهيب شده ، 35 سانتيمتر طول و 22 سانتيمتر عرض دارد و محتوى 614 صفحه است كه با خط نستعليق بسيار زيبايى دست‌نويس شده و در فصول مختلف آن نسب‌نامهء پدرم ، مختصرى از تاريخ ايران باستان ، اصول ديپلماسى ، صفات و مشخصاتى كه يك وزير امور خارجه بايد داشته باشد و بالاخره سازمان ايدآلى كه وزارت امور خارجه بايد واجد آن باشد ، گنجانيده شده است . اين كتاب بنام مآثر المهديه در فاصلهء سالهاى 1260 الى 1265 شمسى ، توسط مرحوم مهندس ميرزا مهدى خان شقاقى ( ممتحن الدوله ) نوشته شده و تحت شماره 8482 دفتر كل و فهرست شمارهء 780 در كتابخانهء مجلس شوراى ملى ثبت گرديده است « 1 » . كتاب دوم كه با يك دنيا ذوق و هنر تهيه شده با جلد مخمل و چرم صحافى شده و اندازه‌هاى آن 22 * 35 سانتيمتر مىباشد داراى خطى بسيار زيبا ، تذهيب و زرنگار است . نام

--> ( 1 ) - بعدا كه تحقيق نمودم اين كتاب در دورهء اول مدرسهء سياسى كه زمانى رياست آن را مرحوم ميرزا حسن خان مشير الدوله به عهده داشتند تدريس مىشده است .